Alas-siyete ng umaga sa kahabaan ng España, Manila. Trapik. Mausok. Mainit.
Siksikan sa loob ng jeep na minamaneho ni Mang Romy. Ang sigaw niya, “Siyam-siyam lang! Kasya pa isa!” kahit na ang totoo ay kalahati na lang ng puwet ang nakaupo sa estribo.
Sa dulo ng jeep, nakaupo si Carla, isang 19-anyos na kolehiyala. Putut-puti ang uniporme niya pero pawisan ang noo. Late na siya sa exam. Kabadong-kabado siya habang binubuklat ang kanyang reviewer.
Nang malapit na siya sa unibersidad, kinuha ni Carla ang kanyang bag para magbayad.
“Bayad po,” sabi ni Carla habang kinakapa ang bulsa ng bag.
Pero wala siyang makapa.
Binuksan niya ang zipper. Nanlaki ang kanyang mga mata. Bukas ang ilalim ng bag niya. Tila hiniwa ng cutter.
Wala ang wallet niya. Wala ang cellphone niya.
Nagsimulang mamutla si Carla. Halos mahimatay siya sa kaba. Hindi lang pamasahe ang nawala, kundi pati ang allowance niya para sa buong linggo at pambayad sa project.
“Neng? Asan na ang bayad?” singhal ni Mang Romy habang nakatingin sa rearview mirror. “Malayo na ang tinakbo natin.”
Nagtitinginan ang ibang pasahero.
“M-Manong…” nanginginig ang boses ni Carla. Tumutulo na ang luha niya. “P-Pasensya na po… Nadukutan po ako. Wala po akong pambayad. Promise po, babawi ako next time.”
Umugong ang bulungan sa loob ng jeep.
“Hay naku, modus na naman,” parinig ng isang ale na may dalang payong.
“Ang galing umarte ni Ate, pwedeng artista,” sabi naman ng isang lalaki. “Estudyante pa man din, manloloko na.”
Hiyang-hiya si Carla. Gusto na niyang lamunin ng lupa. Yumuko na lang siya at humagulgol. “Manong, ibaba niyo na lang po ako dito. Maglalakad na lang po ako. Sorry po talaga.”
Itinabi ni Mang Romy ang jeep sa gilid ng kalsada.
Pumreno siya nang malakas. SCREEECH!
Akala ng mga pasahero ay papagalitan niya ang bata o dadalhin sa presinto. Nakita nilang kinuha ni Mang Romy ang kanyang tupperware na lalagyan ng barya.
Humarap si Mang Romy sa likod. Ang mukha niya ay puno ng grasa, itim ang kamay, at mukhang matapang.
Pero nang magsalita siya, napakalambot ng boses niya.
“Iha, punasan mo ang luha mo,” sabi ni Mang Romy.
Dumukot siya sa lalagyan ng kita niya. Naglabas siya ng Isang Daang Piso (P100)—isang malaking halaga para sa isang driver na barya-barya lang ang kinikita.
Inabot niya ito kay Carla.
“Manong? A-Ano po ito?” gulat na tanong ni Carla.
“Tanggapin mo,” utos ni Mang Romy. “Pambili mo ng pagkain. Hindi ka pwedeng kumuha ng exam nang gutom. At ito, may barya pa, pamasahe mo pauwi.”
“P-Pero Manong… hindi nga po ako nakabayad sa inyo…”
Ngumiti si Mang Romy. Isang ngiting may halong lungkot.
“Ganyan na ganyan kasi ang anak ko, Iha. Noong nabubuhay pa siya.”
Natahimik ang buong jeep. Ang ale na nagparinig kanina ay napatigil sa pagpaypay.
“Kolehiyala din siya,” kwento ni Mang Romy habang nakatingin sa kawalan. “Minsan, umuwi siyang umiiyak. Nadukutan daw siya. Pinalakad siya ng driver pauwi dahil walang pambayad. Pagdating sa bahay, hinimatay siya sa gutom at pagod. May sakit pala siya sa puso… hindi na kinaya ng katawan niya.”
Tumulo ang luha ng matandang driver.
“Kaya nung nakita kitang umiiyak, parang nakita ko ulit ang anak ko. Ayokong maranasan mo ang naranasan niya. Kaya sige na, kunin mo na ‘to. Tulong ko na sa’yo.”
Niyakap ni Carla ang perang papel. “Salamat po, Tatay. Maraming salamat po.”
Bumaba si Carla na umiiyak, hindi dahil sa lungkot, kundi sa pasasalamat.
Sa loob ng jeep, nagbago ang ihip ng hangin. Ang ale na mataray kanina, nag-abot ng P50 kay Mang Romy. “Manong, keep the change na.”
Ang lalaking nanghusga, nagbayad ng buo at hindi na kinuha ang sukli.
Sa araw na iyon, narealize ng lahat ng sakay na ang tunay na yaman ay hindi makikita sa kintab ng sasakyan o sa ganda ng damit. Sa loob ng luma, maingay, at mausok na jeepney na iyon, natagpuan nila ang isang pusong mas dalisay pa sa ginto—ang puso ng isang amang nangungulila, na piniling maging mabuti sa estranghero para sa alaala ng kanyang anak.