Maliwanag pa rin ang makitid na eskinita sa labas ng Bulacan kahit alas-onse na ng gabi. Ang tunog ng lumang motorsiklong huminto sa tapat ng pinto ang gumising sa dalawang bata. “Nanay! Bakit ngayon ka lang po nag-ship?” tanong ni Naida, siyam na taong gulang, habang mahigpit na niyayakap ang binti ng kanyang ina. Ngumiti si Lani at mahinahong sumagot, “Hindi pa huli. Para sa tuition fee mo bukas ang kinita ni Nanay.” Si Binoy, anim na taong gulang, ay lumapit at iniabot ang malamig na kanin at ulam. “Para sa’yo ’to, Nay. Kain ka na po.”
Apat na taon nang ganito ang buhay ni Lani. Ang asawa niyang si Ricardo ay lumipad patungong Japan bilang isang construction engineer. Bago umalis, buong tiwala niyang sinabi, “Magpapadala ako ng 80,000 pesos buwan-buwan. Sa loob ng tatlong taon, mababayaran natin ang lahat ng utang at makakapagtayo tayo ng maayos na bahay. Hintayin mo ako.” Naniwala si Lani. Nangutang pa siya sa mga 5-6 at sa kooperatiba ng 150,000 pesos upang pandagdag sa gastos ni Ricardo. Ngunit lumipas ang apat na taon at wala siyang natanggap kahit isang piso. Ang mga sagot ni Ricardo sa mensahe ay paulit-ulit lamang: “Delayed ang sahod,” “Nagtitipid ako,” “Huwag kang makulit,” hanggang sa tuluyan na siyang nawala sa komunikasyon. Para mabuhay, nagtatrabaho si Lani sa pabrika tuwing umaga at nagde-deliver sa gabi gamit ang Lalamove at Grab. Iisa lang ang laman ng kanyang isip: huwag lamang tumigil sa pag-aaral ang kanyang mga anak.
Isang araw ng Nobyembre, tumunog ang telepono ni Lani. Isang hindi kilalang numero ang tumatawag. “Lani, si Ricardo ito… uuwi na ako. Bukas ang flight ko sa NAIA.” Sa halip na umiyak sa tuwa, isang malalim na buntong-hininga lamang ang kanyang nagawa. Pagod na pagod na ang kanyang puso.
Sa paliparan, nakita niya si Ricardo—payat, sunog ang balat, at tila laging kinakabahan. Pagdating nila sa bahay, nanatiling tahimik ang lahat. Sa hapunan, halos hindi makakain si Ricardo. Nang makatulog ang mga bata, hinarap siya ni Lani. “Apat na taon, Ricardo. Bakit wala kang ipinadala? Ano ba talaga ang nangyari?” Yumuko si Ricardo at halos pabulong na nagsalita. “Naloko ako, Lani. Hindi ako engineer. Ginawa kaming parang alipin sa isang scrap metal factory. Kinuha ang passport ko, kulang ang pagkain namin, at araw-araw kaming pinagsasamantalahan. Nahihiya akong sabihin sa’yo na bigo ako.” Gusto siyang yakapin ni Lani, ngunit ang apat na taon ng paghihirap ay naging makapal na pader sa pagitan nila. “Hindi ko kailangan ng pera, Ricardo,” mariin niyang sabi. “Ang kailangan ko ay ang katotohanan.”
Habang lumilipas ang mga araw, may napapansin si Lani na hindi tama. Isang hapon, habang nag-aayos siya ng mga gamit, nakita niya ang passport ni Ricardo na nakatago sa tahi ng backpack nito. Hindi pala ito kinuha. At doon niya rin nakita ang mga resibo ng remittance. Sa loob ng tatlong taon, regular na nagpapadala si Ricardo ng pera sa isang babaeng nagngangalang Maria, na umabot sa mahigit isang milyon at limang daang libong piso. Durog na durog ang puso ni Lani. Isang gabi, sinundan niya si Ricardo nang magpaalam itong maghahanap ng trabaho. Napunta ito sa isang paupahan sa Valenzuela. Doon, nakita ni Lani ang isang batang lalaki, mga tatlong taong gulang, na tumakbo papunta kay Ricardo at masiglang sumigaw, “Papa!” Lumabas ang isang babae—si Maria. Narinig ni Lani ang usapan nila: “Ricardo, kailangan mo nang sabihin sa asawa mo. Hindi puwedeng ganito habambuhay.”
Kinabukasan, naghain si Lani ng mga papeles ng annulment. “Maghiwalay na tayo,” malamig niyang sabi. Gulat na gulat si Ricardo. “Lani, mali ang iniisip mo!” “Nakita ko kayo ni Maria at ng anak mo!” sigaw ni Lani. Napaupo si Ricardo at humagulgol habang ipinapaliwanag ang lahat. “Hindi ko anak ang batang iyon, Lani. Si Maria ay biktima ng human trafficking sa Japan. Binubugbog siya ng employer niya at muntik nang mamatay. Tinulungan ko siyang makatakas. Ang perang ipinadala ko ay galing sa extra na trabaho ko tuwing gabi para maitago sila sa ligtas na lugar. Ang totoong ama ng bata ay isang marahas na miyembro ng Yakuza na humahabol sa amin.” Nanginginig ang boses ni Lani nang itanong, “Bakit hindi mo sinabi sa akin?” “Dahil natatakot ako,” sagot ni Ricardo. “Binantaan ako ng mga illegal broker. Kapag nalaman ng pamilya ko ang lahat, madadamay kayo. Mas pinili kong magmukhang bigo sa paningin mo kaysa ilagay kayo sa panganib.”
Nayanig ang mundo ni Lani. Si Ricardo ay hindi pala taksil, kundi isang lalaking duwag at bayani sa maling paraan. Pinili niyang akuin ang lahat ng bigat mag-isa, habang hinahayaan ang sarili niyang pamilya na magdusa sa kahirapan. Nagpasya si Ricardo na sumuko sa mga awtoridad at humingi ng tulong sa Department of Migrant Workers upang maayos ang kaso nila ni Maria. Isang gabi, lumapit siya kay Lani at marahang nagsalita. “Lani, alam kong mahirap ibalik ang tiwala mo. Pero nandito na ako. Magtatrabaho ako para sa inyo.” Tiningnan siya ni Lani nang matagal. Ang sugat ng apat na taon ay hindi agad maghihilom, ngunit ang katotohanan ay nagsilbing unang hakbang sa paghilom. “Ang pamilya ay para sa pagbabalik,” wika niya. “Pero ang pananatili… kailangan mong patunayan ’yan sa bawat araw na darating.” Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, natulog silang magkasama sa ilalim ng iisang bubong, bitbit ang pag-asang bukas ay mas maliwanag na ang eskinita ng kanilang buhay.