Tumawa nang malakas si Gary, hawak ang baso ng alak.
“Hindi lang yata lumaki, pare,” dagdag niya. “Para na ngang baboy ‘yan ngayon.”
Parang may sumabog sa loob ng ulo ni Elena.
Huminto ang oras.
Tumigil ang kutsara sa kamay niya.
Tumigil ang ngiti ng ilan—pero karamihan ay tumawa.
“Gary…” mahinang sabi ni Elena, nanginginig ang boses. “Tama na.”
“Ay, nasaktan ka?” panunuya ni Gary. “Katotohanan lang naman. Tingnan mo sarili mo sa salamin. Kung may salamin ka pang kasya sa’yo.”
May ilan sa mga asawa ng barkada ang nagtinginan. May awa. May paghusga. May katahimikang mas masakit pa sa tawa.
Sa sandaling iyon, may pumutok sa loob ni Elena.
Hindi galit.
Hindi iyak.
Kundi liwanag.
Dahan-dahan niyang hinubad ang apron. Inilapag niya ito sa mesa. Tuwid siyang tumayo.
“At least baboy ako,” mahinahon niyang sabi, pero malinaw ang bawat salita.
“Pero ikaw, Gary… isang palamunin.”
Biglang natahimik ang buong dining room.
“Ano’ng sinabi mo?” singhal ni Gary.
Ngumiti si Elena—ng ngiting matagal nang nawala sa kanya.
“Alam niyo ba,” sabay tingin sa mga bisita, “kung kaninong bahay ‘to?”
“Ha?” gulat ni Mike. “Akala ko sabi mo—”
“MANA KO ‘TO,” putol ni Elena. “Galing sa mga magulang ko. Bago pa man kami ikasal ni Gary.”
Nanlaki ang mata ng lahat.
“Pati negosyo niya,” pagpapatuloy ni Elena, “ako ang nagpondo noong nagsisimula pa lang siya. Ako ang nagbenta ng alahas ko. Ako ang nag-loan sa pangalan ko.”
“Tumahimik ka!” sigaw ni Gary, nanginginig sa galit.
“Hindi pa,” malamig na sagot ni Elena.
“Alam niyo ba kung sino ang nagbabayad ng mortgage ng kotse niya? Tuition ng mga anak namin? Credit card bills niya?”
Tahimik.
“AKO,” mariin niyang sabi. “Habang siya, umiinom, nagyayabang, at tinatawag akong baboy.”
May narinig na marahang “Grabe…” mula sa isa sa mga asawa.
Namula si Gary—sa hiya, sa galit, sa takot.
“Sinisiraan mo ako sa harap ng kaibigan ko?!”
“Hindi,” sagot ni Elena. “Ibinabalik ko lang ang dignidad ko.”
ANG PAGLALANTAD
Tumayo si Elena at kinuha ang isang folder mula sa drawer sa sala.
“Actually,” sabi niya, sabay bukas ng folder, “may isa pa kayong dapat malaman.”
Ipinakita niya ang mga papeles.
Bank statements.
Loan documents.
At isang Notice of Termination.
“Gary,” diretso niyang sabi, “tanggal ka na sa trabaho mo simula ngayong araw.”
Nanlaki ang mata ni Gary.
“Anong kalokohan ‘yan?!”
“Hindi kalokohan,” sagot ni Elena. “Ang kumpanyang pinapasukan mo? Subsidiary ng kumpanya ng pamilya ko.”
Biglang tumayo si Jeff.
“Sandali… ibig mong sabihin—”
“Oo,” tango ni Elena. “Ako ang silent owner.”
Parang binuhusan ng malamig na tubig ang lahat.
“Hindi ka Sales Manager dahil magaling ka,” dugtong ni Elena. “Nandoon ka dahil asawa kita.”
Napaupo si Gary. Nanginginig ang kamay niya.
“Hindi mo pwedeng gawin ‘to,” halos pabulong niyang sabi. “Asawa mo ako.”
Ngumiti si Elena—malungkot pero matatag.
“At ikaw ang unang taong nakalimot doon.”
ANG PAGTAYO NG ISANG INANG WASAK
Umakyat si Elena at kinuha ang tatlong anak nila.
Tahimik. Walang sigawan. Walang eskandalo.
Pagbalik niya sa sala, tumingin siya kay Gary sa mata.
“May dalawang opsyon ka,” sabi niya.
“Umalis ka ngayon. O tatawag ako ng pulis at ipapakita ko lahat ng ebidensya ng emotional abuse.”
Hindi na nagsalita si Gary.
Isa-isa niyang kinuha ang susi, wallet, at cellphone.
Lumabas siya ng bahay—walang palakpak, walang tawa.
Ang natira ay katahimikan.
ANG MULING PAGSILANG
Lumipas ang mga buwan.
Nagpa-check up si Elena. Na-diagnose ang hormonal imbalance—na matagal nang hindi pinansin ni Gary. Nagsimula siyang alagaan ang sarili, hindi para magpapayat, kundi para mabuhay ulit.
Nag-gym siya. Hindi araw-araw. Hindi pilit.
Nag-aral ulit.
Nagtrabaho bilang CEO ng sariling kumpanya.
At higit sa lahat—
natutong mahalin ang sarili.
Isang araw, habang naglalakad siya kasama ang mga anak niya sa mall, may humabol sa kanya.
“Elena?”
Si Gary.
Payat na. Gusot ang damit. Walang dating.
“Pwede ba tayong mag-usap?” mahinang tanong niya.
Tumingin si Elena. Walang galit. Walang sakit.
Wala na ring pagmamahal.
“Hindi na,” sagot niya. “Busog na ako.”
“Busog?” gulat ni Gary.
“Sa respeto,” ngiti ni Elena. “Matagal na akong gutom noon. Ikaw ang kumain.”
Iniwan niya si Gary na nakatayo—
habang siya, tuloy ang lakad.
Dahil minsan,
hindi ang taba ang problema—
kundi ang taong kumakain ng dignidad mo araw-araw.