Sa mga sumunod na linggo, unti-unting naging bahagi ng araw-araw ni Clara ang silid 305. Kahit pa ang ibang nurse ay palihim na nagkakaisa para umiwas sa duty kay Don Fernando, si Clara ay laging naroon—maaga, tahimik, at may dalang init ng malasakit na hindi kayang bilhin ng kahit gaano kalaking pera.
Sa bawat umaga, binubuksan niya ang kurtina para pasukin ng liwanag ang silid. Inaayos niya ang kama, tinitiyak na tama ang oras ng gamot, at pinupunasan ang noo ng matanda kapag nilalagnat. Hindi man siya pasalamatan, hindi rin siya tumigil. Minsan, naririnig niya ang mahihinang buntong-hininga ni Don Fernando sa gabi—mga hinga ng lalaking pagod na pagod na mabuhay.
Isang gabi, habang tahimik ang buong VIP wing, nahuli ni Clara ang sarili niyang napaupo sa tabi ng kama ng matanda. May hawak siyang maliit na tuwalya, pinupunasan ang pawis sa kanyang mga kamay.
“Bakit ka pa bumabalik?” biglang tanong ni Don Fernando, paos ang boses. “Hindi ka ba napapagod sa akin?”
Napangiti si Clara, kahit may bigat sa dibdib. “Napapagod po ako, Sir. Tao lang din po ako. Pero mas napapagod po akong makita kayong nag-iisa.”
Napalingon ang matanda, tila nagulat. Sa unang pagkakataon, wala ang galit sa kanyang mga mata—bagkus, may bahid ng pagtataka.
“Hindi mo alam ang pinapasok mo,” mahina niyang sabi. “Lahat ng lumapit sa akin, may gusto. Ikaw, ano ang gusto mo?”
Saglit na natahimik si Clara. Naalala niya si Jason, ang mga pangarap na nawala, at ang mga gabing umiiyak siyang mag-isa. “Gusto ko lang pong makatulong,” sagot niya. “At… siguro, makahanap ng saysay sa lahat ng sakit na pinagdaanan ko.”
Mula noon, nagbago ang ihip ng hangin sa silid 305. Hindi biglaan, hindi dramatiko—pero may unti-unting pagkatunaw ng yelo. Hindi na basta-basta nagsisigaw si Don Fernando. May mga araw pa ring masungit siya, pero may mga sandaling tahimik lang, nakatingin sa bintana, tila may iniisip na malalim.
Isang hapon, inabutan ni Clara ang matanda na nakatitig sa isang lumang litrato. Isang babaeng may ngiting puno ng buhay ang nasa larawan, kasama ang mas batang bersyon ni Don Fernando.
“Asawa ko,” sabi niya nang mapansing nakatingin si Clara. “Si Elena. Siya lang ang minahal ko ng ganito.”
“Maganda po siya,” tugon ni Clara.
“Oo,” buntong-hininga ng matanda. “At nang mawala siya, parang wala nang saysay ang lahat. Ang pera, ang negosyo… ang mga anak ko.” Napailing siya. “Hindi ko sila sinisisi nang tuluyan. Pero masakit pa rin.”
Tahimik na nakinig si Clara. Hindi siya nagsalita, hindi siya nagbigay ng payo. Naramdaman ni Don Fernando ang presensiya niyang hindi mapanghusga—isang bagay na matagal na niyang hindi nararanasan.
Habang lumilipas ang mga buwan, lalong humina ang katawan ni Don Fernando. Lumalala ang cancer, at kahit anong gamutan, malinaw sa mga doktor na hindi na ito gagaling. Isang araw, tinawag siya ng oncologist at ng Head Nurse.
“Clara,” seryoso ang tono ng doktor. “Ayaw naming mabigla ka, pero si Don Fernando… gusto ka niyang makausap. Pribado.”
Kinabahan si Clara habang papunta sa silid 305. Pagpasok niya, nakita niyang nandoon ang isang lalaking naka-suit—isang abogado.
“Umupo ka,” utos ni Don Fernando, ngunit wala na ang dating sigaw. “May gusto akong ayusin.”
Ipinaliwanag ng abogado na nais ni Don Fernando na baguhin ang kanyang last will and testament. Nang marinig iyon ni Clara, agad siyang umiling. “Sir, kung tungkol po ito sa pera—”
“Makinig ka muna,” putol ng matanda. “Hindi kita binili. Hindi kita binabayaran para dito. Pero sa lahat ng taong nakilala ko, ikaw lang ang nanatili nang walang hinihingi.”
Napaluha si Clara. “Ginawa ko lang po ang trabaho ko.”
“Hindi,” mariing sagot ni Don Fernando. “Ginawa mo ang hindi nagawa ng sarili kong mga anak. Inalagaan mo ako bilang tao, hindi bilang bangko.”
Sa huli, matapos ang mahabang usapan, nilagdaan ni Don Fernando ang bagong testamento. Hindi sinabi sa kanya ang eksaktong laman nito. Ngunit bago umalis ang abogado, hinawakan ng matanda ang kamay ni Clara.
“Anuman ang mangyari,” mahina niyang sabi, “gusto kong malaman mong binago mo ang buhay ko.”
Makaraan ang dalawang linggo, pumanaw si Don Fernando sa kanyang pagtulog. Tahimik, walang sakit—hawak ang rosaryong minsang dinala ni Clara mula sa probinsya.
Dumagsa ang mga anak at kamag-anak sa burol. May mga matang mapanuri, may mga bulung-bulungan. Naroon din si Clara, tahimik na nakatayo sa gilid, handang umuwi agad matapos magpaalam.
Ngunit pinigilan siya ng abogado. “Miss Clara, kailangan po ninyong dumalo sa reading of the will.”
Doon, sa isang tahimik na silid, binasa ang huling habilin ni Don Fernando. Nang marinig ang kanyang pangalan, nanlamig ang buong katawan ni Clara.
“Aking ipinapamana kay Clara Reyes,” basa ng abogado, “ang halagang limampung milyong piso, kasama ang isang apartment unit at isang trust fund para sa kanyang pamilya.”
Nagkagulo ang silid. Sumigaw ang isang anak. “Imposible! Nurse lang siya!”
Tahimik na tumayo si Clara, nanginginig. “Hindi ko po ito hiningi,” sabi niya, luhaan. “At kung may mali man—”
Ngunit tumindig ang abogado. “Ito ang malinaw na kagustuhan ni Don Fernando. Legal at final.”
Sa labas ng gusali, umulan muli—parang noong gabing iniwan siya ni Jason. Ngunit ngayon, hindi na siya umiiyak sa sakit, kundi sa pagkamangha.
Sa mga sumunod na buwan, ginamit ni Clara ang pera hindi para magluho, kundi para magtayo ng maliit na foundation para sa mga matatandang walang nag-aalaga. Tinulungan niya ang kanyang pamilya, nag-aral muli, at unti-unting binuo ang sariling buhay.
At isang araw, sa isang maliit na café, may lalaking ngumiti sa kanya—hindi dahil sa pera, kundi dahil sa liwanag na nagmumula sa kanyang puso.
Doon niya napagtanto: minsan, ang pinakamalaking pamana ay hindi ginto o milyon, kundi ang kabutihang ibinigay mo—na bumabalik sa’yo nang higit pa sa inaakala mo.