Sa looban ng Barangay San Roque, may isang bahay na halos nakakubli sa lilim ng mga mangga at santol—isang lumang kubo na may bubong na yero at dingding na kahoy. Doon nakatira si Lola Ising, pitumpu’t anim na taong gulang, balo, at kilala sa lugar bilang tahimik ngunit mabait. Sa kabila ng tsismis at panlalait ng ilan, iisa ang sigurado sa lahat: si Lola Ising ay may pusong mas malawak pa sa bakuran niyang puno ng damo.
Isang hapon ng tag-init, habang nagwawalis si Lola Ising sa harap ng bahay, may napansin siyang gumagalaw sa likod ng basurahan. Isang payat na aso—kulay abo at putik ang balahibo, may sugat sa tenga, at halos wala nang boses sa pag-ungol. Nanginginig ito sa gutom at takot. Lumapit si Lola Ising, dahan-dahan, dala ang kaunting kanin at sabaw.
“Halika, anak,” bulong niya.
Lumapit ang aso, nag-aalinlangan, pero sa huli ay kumain. Sa gabing iyon, sa unang pagkakataon matapos ang matagal na panahon, may natulog sa bakuran ni Lola Ising na hindi tao—isang asong kalye na binigyan niya ng pangalang Bantay.
Hindi nagtagal, napansin ng mga kapitbahay ang presensya ni Bantay. Araw-araw, dumadaan si Aling Perla, ang pinakamaingay sa tsismisan. “Naku, Ising, bakit mo inuwi ’yan? Puno ng galis ’yan. Malas sa bahay!”
Sumunod si Mang Ruben, na kilala sa pamahiin. “’Pag may asong ganyan, may kamalasan. Baka may sumpa.”
Tahimik lang si Lola Ising. Pinapaliguan niya si Bantay, nilalagyan ng halamang-singaw na ipinayo ng albularyo, at pinapakain kahit kapos ang pera. Unti-unting gumaling ang mga sugat ng aso, ngunit nanatili ang panghuhusga ng mga tao.
Isang gabi, habang umuulan nang malakas, biglang may kumatok sa pinto ni Lola Ising. Isang lalaki ang basang-basa—si Ka Nestor, dating tanod. “Ising, narinig mo ba? May nawawalang aso—kamukha ng alaga mo. Dati raw ’yang trained na bantay sa isang bodega. Naaksidente ang amo, at itinapon ang aso.”
Napatigil si Lola Ising. Tinignan niya si Bantay, na biglang tumahimik at umupo nang tuwid—parang nakikinig.
“Baka siya nga,” sabi ni Lola Ising. “Pero dito na siya sa akin.”
Umalis si Ka Nestor na may pagtataka. Sa gabing iyon, napanaginipan ni Lola Ising ang yumaong asawa—ngumiti at tinuro si Bantay.
Lumipas ang mga linggo. May mga batang naghahagis ng bato. May mga matatandang bumubulong ng sumpa. Isang umaga, nakita ni Lola Ising ang bakuran na puno ng putik at basura—may sulat sa pader: “PAALISIN ANG ASO.”
Nang hapon ding iyon, nagtipon ang ilang kapitbahay. “Ising, kung ayaw mong mapahamak, paalisin mo ’yan,” sigaw ni Aling Perla.
Humakbang si Lola Ising, nanginginig ngunit matatag. “Kung may masama man dito, hindi ’yan aso.”
Sa likod ng sigawan, may isang dalagang tahimik na nanonood—si Mara, bagong lipat, volunteer sa isang animal clinic. Nilapitan niya si Lola Ising. “Lola, tutulungan ko kayo. Hindi galis ’yan—skin infection lang. Magagamot.”
Ngunit may napansin si Mara: tuwing gabi, si Bantay ay paikot-ikot sa looban, tila may binabantayan. Isang gabi, sinundan niya ito—at doon niya nakita ang isang grupo na palihim na naglalabas-masok sa bakanteng bahay sa dulo ng eskinita.
Isang gabi ng pista, habang abala ang lahat sa sayawan, may nangyari sa bakanteng bahay—sunog. Sigawan. Takbuhan. Sa gitna ng kaguluhan, may isang matandang babae ang na-trap sa loob.
Biglang narinig ang isang malakas na kahol—hindi karaniwang kahol, kundi matinis at utos. Si Bantay, tumatakbo, tinahak ang usok, hinila ang laylayan ng damit ng matanda palabas.
Nang makita ng mga kapitbahay ang aso—ang parehong aso na pinandirihan nila—nakapulupot sa leeg ang lubid, sugatan ngunit hindi umatras.
Dumating ang mga pulis. Lumabas ang katotohanan: ang bakanteng bahay ay ginawang taguan ng ilegal na gawain—na matagal nang alam ng ilang kapitbahay na tahimik lamang.
Si Bantay ang unang nakaramdam. Ang kanyang kahol ang nagbabala sa sunog. Ang kanyang pag-iikot gabi-gabi ang pagbabantay.
Tahimik ang looban.
Si Aling Perla, nanginginig, ay humingi ng tawad. “Patawad, Ising… patawad, Bantay.”
Si Mang Ruben ay napaupo. “Mali kami.”
Hindi nagsalita si Lola Ising. Yumuko lamang siya at niyakap si Bantay.
Tinulungan ni Mara si Bantay na tuluyang gumaling. May nag-donate ng pagkain. May naglinis ng bakuran. Ang dating tinutuligsa ay ngayo’y binabati.
Isang umaga, may dumating na lalaki—ang dating amo ng aso. “Akin ’yan,” mariin niyang sabi.
Tumayo si Bantay sa tabi ni Lola Ising. Hindi tumahol. Tumingin lang.
Humakbang si Mara. “May papeles kami. Inabandona ninyo siya.”
Umalis ang lalaki, talunan.
Pagkalipas ng ilang buwan, pumanaw si Lola Ising sa payapang pagtulog. Sa kanyang huling habilin, may sulat para sa barangay:
“Kung may natutunan man kayo, sana’y ito: ang malas ay hindi dumadating sa anyo ng aso, kundi sa pusong sarado.”
Inampon si Bantay ng buong looban. Ginawang simbolo ng barangay—ang asong minsang tinaboy, ngayo’y bantay ng lahat.
Tuwing gabi, may maririnig na mahinahong kahol—paalala na ang kabutihan, kapag pinakinggan, ay mas malakas kaysa takot.