LAGING NAAABUTAN NG BAGONG MAY-ARI NG HACIENDA NA TULOG SA ILALIM NG PUNO NG MANGGA ANG ISANG MATANDANG MAGSASAKA TUWING TANGHALI. DAHIL DITO, TINANGGAL NIYA ITO AGAD SA TRABAHO SA PAG-AAKALANG TAMAD ITO AT WALANG NAITUTULONG
Bagong salta sa probinsya si Sir Lance. Siya ang nagmana ng malawak na Hacienda dela Rosa mula sa kanyang yumaong lolo. Bilang “City Boy” na nagtapos ng Business Management, gusto niyang maging istrikto at efficient sa patakbo ng bukid.
Tanghaling tapat. Habang nag-iikot si Lance sakay ng kanyang ATV, napadaan siya sa ilalim ng isang malaking puno ng mangga.
Nakita niya si Mang Kulas, isang 65-anyos na trabahador. Nakahiga ito sa duyan, nakatakip ang sombrero sa mukha, at humihilik nang malakas.
ZZZzzzz… ZZZzzzz…
Uminit ang ulo ni Lance.
“Aba’t matindi!” sigaw ni Lance. “Oras ng trabaho, tulog?!”
Bumaba si Lance at kinalabit nang malakas ang matanda.
“Hoy! Gumising ka!”
Nagulat si Mang Kulas. Nahulog pa ang sombrero niya. “S-Sir Lance… pasensya na po… napapikit lang…”
“Napapikit?! Eh humihilik ka pa nga!” bulyaw ni Lance. “Tatlong araw na kitang nakikitang tulog tuwing tanghali! Akala mo ba binabayaran kita para mag-siesta?!”
“Sir… kasi po…” susubukan sanang magpaliwanag ni Mang Kulas.
“Wala nang pali-paliwanag!” putol ni Lance. “You’re fired! Ayoko ng batugan sa hacienda ko! Kunin mo na ang gamit mo at umalis ka na ngayon din!”
Yumuko si Mang Kulas. Bakas sa mukha niya ang lungkot at pagod. Hindi na siya nakipagtalo. Kinuha niya ang kanyang itak at sako.
“Sige po, Sir. Mag-iingat po kayo… lalo na sa gabi,” makahulugang sabi ni Mang Kulas bago lumakad palayo.
“Whatever,” irap ni Lance. “Good riddance.”
Kinagabihan, natulog nang mahimbing si Lance, na-fe-feel na naging productive siya dahil natanggal niya ang “pabigat” sa kumpanya.
Kinabukasan ng umaga.
Lalabas sana si Lance para mag-kape sa veranda, pero nagtaka siya sa ingay sa labas. Nagkakagulo ang mga tauhan.
Tumakbo palapit ang Katas (Overseer) na si Mang Pedring.
“Sir Lance! Sir!” sigaw ni Pedring. “Masamang balita po!”
“Bakit? Anong nangyari?”
“Yung taniman po ng mais sa Sector 4… WASAK PO LAHAT!”
Dali-daling pumunta si Lance sa taniman.
Nalaglag ang panga niya.
Ang hektarya-hektaryang mais na malapit nang anihin ay tumba-tumba.
Ang mga matitibay na bakod ay sira-sira at butas-butas.
May mga bakas ng malalaking hayop at yapak ng tao sa putikan.
“Anong nangyari dito?!” galit na tanong ni Lance. “Nasaan ang mga nagbabantay?!”
Napakamot sa ulo si Mang Pedring.
“Sir… eh kasi po… tinanggal niyo kahapon ’yung nagbabantay dito.”
“Sino?!”
“Si Mang Kulas po.”
Natigilan si Lance. “Si Kulas? Yung matandang laging tulog sa tanghali? Eh batugan ’yun ah!”
Umiling si Mang Pedring.
“Sir, hindi po batugan si Kulas. Kaya po siya tulog tuwing tanghali… dahil gising siya buong magdamag.”
Nagulat si Lance.
Nagpatuloy si Pedring.
“Si Kulas po ang ‘Guardian’ ng Sector 4. Tuwing gabi, bumababa ang mga ligaw na Baboy Ramo galing bundok para sirain ang pananim. Si Kulas lang ang may tapang na humarap sa kanila gamit ang itak at sulo para itaboy sila. Siya rin po ang humaharang sa mga magnanakaw na sumasalisi kapag madilim. Alas-sais ng gabi hanggang alas-singko ng umaga ang duty niya, Sir. Kaya pagdating ng tanghali, bumabagsak na talaga ang katawan niya sa pagod.”
Nanghina si Lance. Tila siya binuhusan ng malamig na tubig.
Ang inakala niyang “katamaran” ay “kapaguran” pala mula sa matinding sakripisyo. Tinanggal niya ang kaisa-isang tao na pumoprotekta sa yaman ng hacienda.
“Diyos ko…” bulong ni Lance. “Ang laki ng kasalanan ko.”
Agad na sumakay si Lance sa pickup truck. Pinuntahan niya ang kubo ni Mang Kulas sa paanan ng bundok.
Naabutan niya ang matanda na nag-aayos ng gamit, paalis na sana papuntang bayan.
Bumaba si Lance. Wala na ang ere at yabang.
“Mang Kulas…” tawag ni Lance.
“O Sir? Aalis na po ako. Wag kayong mag-alala,” sagot ng matanda.
“Hindi,” sabi ni Lance, sabay hawak sa kamay ng matanda. “Please… bumalik ka na. Kailangan ka namin. Kailangan ka ng hacienda.”
“Pero Sir, tulog ako sa tanghali…”
“Matulog ka kahit buong araw, Tay,” seryosong sabi ni Lance. “Ngayon ko lang nalaman ang ginagawa mo kapag tulog kaming lahat. Patawarin mo ako sa panghuhusga ko.”
Bumalik si Mang Kulas sa trabaho. At mula noon, tuwing tanghali, kapag nakikita ni Lance na tulog si Kulas sa ilalim ng puno, hindi na siya nagagalit. Sa halip, nagpapautos pa siya sa katulong na magdala ng unan at kumot para sa matanda.
Dahil alam na niya ngayon:
Ang payapang tulog ng matanda sa araw ay ang dahilan kung bakit payapa ang hacienda sa gabi.