INAKALA NG LOLA NA NAKALIMUTAN NA NG KANYANG ASAWA ANG KANILANG 50TH ANNIVERSARY DAHIL NAWALA ITO BUONG ARAW AT HINDI SUMASAGOT SA TAWAG PERO NAIYAK SIYA NANG UMUWI ANG MATANDA NA PUNO NG PUTIK
Alas-singko pa lang ng umaga ay gising na si Lola Soling.
Nakadilat siya at nakatingin sa kisame, hinihintay na batiin siya ng kanyang asawa. Ito ang araw ng kanilang 50th Wedding Anniversary. Golden Anniversary. Kalahating siglo ng pagsasama. Inasahan ni Soling na pagmulat niya, may bulaklak sa tabi ng unan niya, o kaya ay may nakahandang almusal.
Pero nang lumingon siya sa kabilang parte ng kama, malamig na ang unan. Wala na si Lolo Tonying.
“Baka nasa palengke, bumibili ng handa,” bulong ni Soling sa sarili para pakalmahin ang loob.
Bumangon siya at nagluto ng paboritong kare-kare ni Tonying. Isinuot niya ang kanyang bestida na kulay ginto na ipinatahi pa niya noong nakaraang buwan. Naglagay siya ng kaunting lipstick at pulbos.
Lumipas ang alas-otso. Wala pa rin si Tonying.
Dumating ang tanghalian. Lumamig na ang sabaw ng kare-kare. Wala pa rin.
Tinatawagan niya ang cellphone ni Tonying, pero “Cannot be reached” ang sagot ng operator.
Nagsimulang kabahan si Soling. Baka inatake na ito ng high blood? Baka na-kidnap? O ang pinakamasakit sa lahat… baka nakalimutan niya?
“Imposible,” iyak ni Soling habang nakaupo sa tumba-tumba sa beranda. “Limampung taon… paano niya makakalimutan?”
Dumating ang dapit-hapon. Ang pag-aalala ni Soling ay napalitan ng tampo, at ang tampo ay naging galit. Ang mga kapitbahay ay nagtatanong na kung nasaan ang handaan, pero nahihiyang nagdahilan na lang si Soling na masama ang pakiramdam niya.
Alas-sais ng gabi. Madilim na.
Biglang huminto ang isang tricycle sa tapat ng gate. Bumaba si Lolo Tonying.
Napatayo si Soling, handa nang sigawan ang asawa. Pero natigilan siya nang makita ang itsura nito.
Si Tonying, na 75-anyos na, ay mukhang nakipagbuno sa kalabaw.
Ang kanyang puting polo ay kulay kape na dahil sa putik.
Puno ng damo at amor seco ang kanyang pantalon.
May galos siya sa braso at pisngi.
Ang sapatos niya ay tila nilubog sa semento.
Amoy pawis, amoy lupa, at amoy kalawang siya.
“Tonying!” sigaw ni Soling, tumutulo ang luha sa galit at awa. “Saan ka galing?! Buong araw kitang hinintay! Nag-alala ako baka kung napano ka na! Anong nangyari sa’yo? Bakit ganyan ang itsura mo sa anibersaryo natin?!”
Hinihingal si Tonying. Pagod na pagod ang matanda. Halos hindi na siya makatayo nang tuwid dahil sa sakit ng likod. Pero sa kabila ng dumi sa mukha niya, nakangiti siya.
“Pasensya na, Mahal…” paos na boses ni Tonying. “Naubusan kasi ako ng baterya. At… medyo natagalan ako sa paglilinis.”
“Paglilinis?! Saan?! Naging janitor ka na ba ngayon?!”
Umiling si Tonying. Inabot niya ang maruming kamay niya kay Soling.
“Halika. Sumama ka sa akin. May ipapakita ako.”
Kahit galit, sumama si Soling. Sumakay sila sa tricycle at nagpahatid sa dulo ng barangay, sa paanan ng isang maliit na burol.
Doon nakatayo ang Lumang Kapilya ng San Isidro.
Dekada na itong sarado. Ang alam ni Soling, gubat na ito. Puno ng talahib, sira ang bubong, at tinambakan na ng basura ng mga tao. Dito sila ikinasal ni Tonying limampung taon na ang nakalilipas noong bago pa lang itong gawa.
Pero pagbaba nila ng tricycle, napahawak si Soling sa bibig niya.
Wala na ang matataas na talahib. Hapsay na hapsay ang paligid.
Ang lumang pinto na dati ay nakalaylay, ngayon ay nakakabit na nang maayos gamit ang bagong pako.
Ang mga upuan sa loob, bagama’t luma, ay wala nang alikabok at maayos na nakahanay.
Ang sahig na dati ay puro lumot at putik, ngayon ay kaskas na kaskas na at malinis.
Sa gitna ng altar, may dalawang kandila na nakasindi at isang pumpon ng mga wildflowers na pinitas lang sa paligid.
“Ikaw…” garalgal na tanong ni Soling. “Ikaw ang gumawa nito?”
Tumango si Tonying. “Kaninang madaling-araw pa ako dito. Ako lang mag-isa. Ginamitan ko ng itak ‘yung mga damo. Kinuskos ko ‘yung sahig hanggang sa sumakit ang tuhod ko. Inayos ko ‘yung pinto kahit kinakapos na ako ng hininga.”
“B-Bakit?” iyak ni Soling. “Bakit nagpakahirap ka pa? Pwede naman tayong kumain na lang sa labas.”
Lumapit si Tonying kay Soling. Hinawakan niya ang kamay ng asawa gamit ang kanyang kamay na puno ng kalyo at putik.
“Kasi Soling, dito kita pinakasalan noong wala pa tayong pera,” sagot ni Tonying. “Gusto kong dalhin ka ulit dito para patunayan na kahit luma na tayo, kahit marami na tayong sira, at kahit lumipas na ang panahon… handa pa rin akong linisin at ayusin ang lahat para sa’yo.”
Dahan-dahang lumuhod si Tonying sa malinis na sahig ng kapilya.
“Wala akong pambili ng bagong singsing,” sabi ni Tonying. “Pero nilinis ko ang bahay ng Diyos para maging saksi ulit sa atin.”
Tumingin siya sa mata ng asawa.
“Soledad, sa harap ng Diyos at sa loob ng kapilyang ito na kasing-tanda ng pag-ibig natin… Will you marry me again?”
Napaluhod din si Soling at niyakap ang asawa. Hindi niya inalintana kung madumihan man ang ginto niyang bestida. Ang putik sa damit ni Tonying ang pinakamagandang palamuti na nakita niya.
“Oo, Tonying… Oo! Pakakasalan kita ulit kahit araw-araw pa!” hagulgol ni Soling.
Sa ilalim ng liwanag ng buwan at dalawang kandila, naganap ang kanilang renewal of vows. Walang pari, walang choir, walang bisita. Tanging silang dalawa lang at ang pangakong mas matibay pa sa pader ng lumang kapilya.
Umuwi silang masaya. At ang kare-kare na malamig? Init na lang nila. Dahil ang puso nila, nag-aalab muli na parang bagong kasal.