Lumakad akong mabagal papunta sa opisina ng abogado ng pamilya—si Attorney Ruiz, matagal nang kaibigan ng asawa ko.
Pagpasok ko, napatingin siya, nagulat.
“Lucia? Bakit ka nag-iisa? Asan si Daniel?”
Umiling ako. “Wala na ‘yon, Attorney. At kailangan ko na po ang iniwan ni Martín.”
Nanlamig ang mukha niya, parang biglang lumalim ang silid. Binuksan niya ang filing cabinet, at maingat na inilabas ang isang brown envelope.
“Matagal ko nang hinihintay ang araw na ito. Alam ni Martín… darating ang panahong kakailanganin mo ito.”
Nang buksan ko ang sobre, halos manginig ang kamay ko.
Nakalagay doon: Buong titulo ng bahay, lupa, at shares sa kompanyang itinayo namin ni Martín—nakapangalan sa akin. Hindi kay Daniel. Hindi sa sino man. Sa akin.
May kalakip pang liham:
“Kung sakaling talikuran ka niya, huwag kang matatakot. Hawak mo ang pangalan ko. Huwag mo hayaang yurakan ka ng anak nating minahal natin nang buong buhay.”
Napahawak ako sa dibdib ko.
“Attorney,” mahina kong sabi, “ibig sabihin… ang bahay—”
“Sayo,” putol niya. “Lahat ng gamit. Lahat ng ari-arian. Ikaw ang may-ari. At ang pagbago ng seradura? Ilegal. Wala siyang karapatan.”
Napatulala ako.
Tatlong dekada akong nagpakababa, nagpakahumble, nagpakatatag—hindi ko man lang naisip na may inilaan si Martín para protektahan ako.
“Anong gusto mong gawin?” tanong ni Attorney Ruiz.
Huminga ako nang malalim. “Gusto kong gawin ang tama. At gusto kong malaman niya ang katotohanan.”
—
Kinahapunan, nagpunta kami sa bahay gamit ang legal notice. Nang marinig kong bumukas ang pinto, lumantad si Daniel, mukhang hindi pa rin makatingin sa akin.
“Ma?” Ang tono niya, malamig. “Sinabi ko na—”
“Daniel.”
Hindi ako sumigaw. Hindi ako nagalit. Pero ang boses ko, matibay, parang bakal.
“Hindi mo ako pwedeng paalisin sa bahay na hindi mo pag-aari.”
Nakunot ang noo niya. “Anong sinasabi mo?”
Iniabot ni Attorney Ruiz ang mga papeles.
Nang makita niya ang pangalan ko sa titulo, para siyang binuhusan ng malamig na tubig. Nanginginig ang labi niya.
“Hindi… hindi pwede ‘to… sinabi ni Papa dati—”
“Sinabi niya sa akin ang totoo,” mahina kong sagot. “At ikaw? Ni hindi mo man lang ako sinundo sa ospital. Wala ka man lang paliwanag. Basta mo akong tinapon.”
Unti-unting nabasag ang mukha niya.
“Ma… hindi ko alam. Akala ko—akala ko aagawin mo ang lahat. Akala ko iiwan mo rin ako gaya ng iba. Natakot ako. Natakot ako na kapag umalis ka… wala na ako.”
Unti-unting tumulo ang luha niya.
At doon, doon ako napapikit. Kasi kahit anong galit ko, nanay pa rin ako.
Lumapit siya nang dahan-dahan. “Ma… patawad. Hindi ko na dapat ginawa ‘yon. Hindi ko dapat sinabi ‘yon. Please… huwag mo akong iwan.”
Tumingin ako sa kanya. Hindi ako galit. Hindi na.
“Daniel,” sabi ko, marahan pero matatag, “hindi ako aalis. Hindi ko kailanman gustong agawin ang mundo mo. Pero kailangan mong matutong rumespeto… at magmahal nang tama.”
Humagulgol siya, at sa unang pagkakataon mula noong pumanaw ang asawa ko, naramdaman ko ulit ang yakap na may totoong pagsisisi.
—
Pagpasok namin muli sa bahay—na akin, sa totoo at sa batas—ramdam kong may nabago. Hindi dahil sa titulo. Hindi dahil sa legal na laban.
Kundi dahil, sa unang pagkakataon sa napakahabang panahon, pinili ko ang sarili ko.
At ngayon, handa na akong simulan ang bagong buhay—hindi bilang palamunin, hindi bilang anino, kundi bilang Lucia, isang babaeng minahal ng asawa niya hanggang dulo, at natutong mahalin ang sarili niya muli.
At si Daniel? Hindi ko siya tinanggal sa buhay ko.
Pero ngayon… alam na niya kung sino talaga ako.
At kung bakit hindi ako kailanman dapat tinawag na parasite.
Kinabukasan, bitbit ko ang maliit na bag at ang sobre na iniwan sa akin ni Martín.
