ANG LALAKING HINDI NIYA NAKIKITA
Hindi sumisigaw ang pulubi.
Hindi rin siya lumaban.
Tahimik lang siyang naglakad habang hawak ang kamay ni Lyra palabas ng tarangkahan ng mansyon ng Dela Cerna. Ang mga paa niya ay sugatan, ngunit ang hawak niya kay Lyra ay marahan—parang takot na takot siyang masaktan ang babaeng bulag na biglang itinapon sa mundo kasama niya.
“Dahan-dahan lang,” mahina niyang sabi.
Napatigil si Lyra.
Ang boses.
Hindi ito magaspang. Hindi ito bastos. Hindi ito tunog ng taong sanay manakit.
Ito ay… kalmado.
“Hindi mo ako sasaktan?” nanginginig na tanong ni Lyra.
Tumigil ang lalaki. Binitiwan niya ang kamay ni Lyra at umatras ng isang hakbang, na para bang gusto niyang iparamdam na wala siyang masamang balak.
“Hindi,” sagot niya. “Hindi kita sasaktan. Ipinapangako ko.”
Hindi alam ni Lyra kung bakit, pero sa unang pagkakataon mula nang itapon siya ng sariling ama, may bahagyang kumalma sa dibdib niya.
Naglakad sila nang matagal.
Hindi alam ni Lyra kung saan sila pupunta. Ang alam lang niya ay palayo sila sa mansyon, palayo sa sigaw, sa halakhak, sa poot.
“May pangalan ka ba?” tanong niya sa huli.
“Elias,” sagot ng pulubi. “At ikaw?”
“Lyra.”
“Maganda ang pangalan mo,” sabi ni Elias.
Napangiti si Lyra, ngunit agad din itong nawala. Ilang beses na ba niyang narinig ang salitang maganda na hindi naman para sa kanya?
“Hindi ako maganda,” mahina niyang sagot. “Bulag ako.”
Tahimik si Elias saglit.
“Ang mata,” sabi niya, “ay hindi lang nasa mukha.”
Hindi niya maintindihan ang ibig sabihin, pero naramdaman niyang hindi iyon pang-aaliw lamang.
Nakarating sila sa isang lumang kubo sa gilid ng bayan. Maliit. Sira-sira. Ngunit may bubong at pinto.
“Dito ka muna,” sabi ni Elias. “Ligtas ito.”
“‘Ka muna’?” tanong ni Lyra. “Hindi ba ito ang bahay mo?”
“Oo,” sagot niya. “Pero simula ngayon… atin na.”
Hindi umangal si Lyra.
Pagod na siyang umangal buong buhay.
Sa gabing iyon, naupo si Lyra sa isang sulok, yakap ang sarili. Hindi siya makatulog. Bawat tunog ay kinatatakutan niya.
Narinig niyang kumilos si Elias.
“Hindi kita gagalawin,” agad nitong sabi. “Doon ako sa labas matutulog.”
“Bakit?” tanong ni Lyra.
“Dahil hindi ka pa handa,” sagot niya. “At dahil asawa man kita sa papel, tao ka pa rin.”
Tumulo ang luha ni Lyra.
Hindi dahil sa takot.
Kundi dahil sa unang beses, may taong nag-isip ng kapakanan niya.
Mga araw ang lumipas.
Hindi umalis si Elias.
Tuwing umaga, umaalis siya at bumabalik na may kaunting pagkain. Minsan tinapay. Minsan sabaw. Minsan wala.
Ngunit laging inuuna niya si Lyra.
“Hindi ka ba kakain?” tanong ni Lyra minsan.
“Busog na ako,” sagot niya.
Ngunit ramdam ni Lyra sa paraan ng kanyang paghinga na nagsisinungaling siya.
Unti-unti, natutunan ni Lyra ang mga galaw ni Elias.
Ang tunog ng kanyang hakbang.
Ang amoy ng kanyang damit—usok, lupa, at kakaibang amoy ng bakal.
Ang paraan ng kanyang kamay kapag inaabot ang baso—sanay. Maingat. Parang hindi kamay ng pulubi.
“Elias,” tanong ni Lyra isang gabi, “matagal ka na bang namamalimos?”
Tahimik si Elias.
“Hindi,” sagot niya sa huli. “Hindi ako ipinanganak na ganito.”
“Kung ganoon… ano ka noon?”
Muli, katahimikan.
“Isang taong may maraming kasalanan,” sagot niya.
Hindi na nagtanong pa si Lyra.
Dahil ramdam niyang hindi pa iyon ang tamang oras.
Samantala, sa mansyon ng Dela Cerna—
“Nakakahiya!” sigaw ni Don Gustavo. “Pinag-uusapan na tayo sa buong lungsod!”
“Relax, Papa,” sabi ni Mara habang nagkakape. “Isa lang ‘yun. Isang bulag na basura.”
Ngunit may dumating na liham.
Walang pangalan ang nagpadala.
Isang linya lang ang laman:
“Ang itinapon ninyo ay babalik. At sa pagbabalik niya, guguho ang lahat.”
Nanlamig ang kamay ni Don Gustavo.
Isang gabi, nagising si Lyra na may naririnig na kakaiba.
Parang metal na nagkikiskisan.
“Elias?” tawag niya.
Walang sagot.
Tumayo siya at dahan-dahang naglakad palabas.
Narinig niya ang boses ni Elias.
Hindi ito boses ng pulubi.
Ito ay malamig. Utos. Sanay sundin.
“Siguraduhin ninyong walang susunod sa inyo,” sabi nito. “Hindi pa oras.”
May ibang boses.
“Opo, Señor.”
Nanlaki ang mata ni Lyra.
Señor?
Bago pa siya makapagsalita, may humawak sa kanyang balikat.
“Lyra,” sabi ni Elias, bumalik na sa dating tono. “Bumalik ka sa loob. Malamig.”
“May kasama ka,” nanginginig niyang tanong. “Sino sila?”
Tahimik siya saglit.
“Mga anino,” sagot niya. “At mas mabuti kung hindi mo pa sila makilala.”
Hinawakan niya ang kamay ni Lyra at dinala pabalik sa loob.
Ngunit mula noong gabing iyon, nagbago ang lahat.
Mas dumadalang ang pag-alis ni Elias.
Mas maraming yabag sa paligid ng kubo.
At minsan, naamoy ni Lyra ang dugo sa kanyang mga damit.
“Elias,” tanong niya, “ano ba talaga ang asawa ko?”
Huminto siya sa paghinga.
“At kung malaman mo,” tanong niya pabalik, “matatakot ka ba?”
Umiling si Lyra.
“Buong buhay akong natakot,” sagot niya. “Kung ikaw ang dahilan ng katotohanan, mas gugustuhin kong malaman.”
Tahimik si Elias.
Sa unang pagkakataon, hinawakan niya ang mukha ni Lyra.
Marahan. Parang sagradong bagay.
“Kung ganoon,” bulong niya, “handa ka bang malaman na ang pulubing pinakasalan mo… ay ang lalaking sisira sa pamilyang nagtapon sa’yo?”
Nanlaki ang mata ni Lyra.
At sa unang pagkakataon sa kanyang buhay—
Hindi niya nakita ang liwanag.
Ngunit naramdaman niyang paparating ito.
ANG PANGALAN NA BUMABAGSAK
Mula nang gabing iyon, hindi na ako tinawag ni Elias bilang “asawa.”
Tinatawag niya akong “Lyra.”
Parang iyon ang tanging bagay na tunay kong pag-aari sa mundong ito.
Sa mga sumunod na araw, mas lalong naging tahimik ang aming kubo. Ngunit sa katahimikang iyon, mas malinaw kong naririnig ang mga lihim.
Mga yabag sa labas.
Mga bulong sa dilim.
Mga lalaking hindi ko nakikita, ngunit alam kong sumusunod sa bawat utos ni Elias.
Isang gabi, hindi na ako nakatiis.
“Elias,” mahinang sabi ko, “hindi ka pulubi.”
Hindi siya agad sumagot.
“Hindi,” tugon niya sa huli.
“Kung ganoon… sino ka?”
Huminga siya nang malalim.
“May mga pangalang mas mabigat kaysa ginto,” sabi niya. “At ang sa akin ay isa roon.”
Umupo siya sa harap ko.
“Ang tunay kong pangalan,” bulong niya, “ay Sebastian Montoya.”
Nanlamig ang aking mga daliri.
Hindi ko siya kilala. Ngunit ang paraan ng kanyang pagsabi ay parang pangalan ng isang alamat.
“Ang Montoya Group,” patuloy niya, “ang pinakamalaking karibal ng pamilya mo.”
Parang may gumuhong pader sa loob ko.
“Kung ganoon… bakit mo ako pinakasalan?”
“Dahil ikaw ang susi,” sagot niya.
“Hindi dahil sa bulag ka. Kundi dahil ikaw ang tanging Dela Cerna na hindi naging kasangkapan ng kasamaan.”
Tahimik akong napaluha.
“Ginamit ka nila,” sabi niya. “At gagamitin ko ang apelyido mo para ibagsak sila.”
Sa mga sumunod na linggo, nagsimula ang pagbagsak ng Dela Cerna.
Isang kumpanya ang nalugi.
Isang bangko ang nag-withdraw ng pondo.
Isang iskandalo ang lumabas sa diyaryo.
At sa bawat balita, naririnig ko ang mahinang bulong ni Elias:
“Isa pa.”
Ngunit hindi ko naramdaman ang tuwa.
Ang naramdaman ko ay takot.
“Elias,” sabi ko isang gabi, “paano kung may masaktan?”
Tumigil siya.
“May nasasaktan na,” sagot niya. “Matagal na.”
“Pero ayokong maging dahilan ng paghihiganti mo.”
Lumuhod siya sa harap ko.
“Hindi ka dahilan,” sabi niya. “Ikaw ang dahilan kung bakit ako may hangganan.”
Hinawakan niya ang aking mga kamay.
“Kung hindi dahil sa’yo, matagal ko na silang winasak nang walang awa.”
Isang gabi, may dumating na mensahe.
Isang liham mula kay Don Gustavo.
“Ibalik mo ang anak ko. At ititigil ko ang lahat.”
Pinunit ni Elias ang liham.
“Hindi,” mariin niyang sabi. “Hindi pa.”
Ngunit nang gabing iyon, naramdaman ko sa aking dibdib ang isang kakaibang kirot.
Parang may papalapit.
At alam kong ang susunod na kabanata ay hindi na lamang tungkol sa paghihiganti.
Kundi sa pagpili.
Sa pagitan ng dugo at liwanag.
ANG BULAG NA NAKAKAKITA
Hindi ako kailanman natutong tumingin.
Ngunit natuto akong makaramdam.
At sa gabing iyon, ramdam kong malapit na ang bagyo.
“Elias,” mahina kong sabi habang nakaupo kami sa harap ng kubo, “darating sila.”
Hindi ko alam kung paano ko alam.
Ngunit alam ko.
Tumayo siya agad.
“Gaano kalapit?” tanong niya.
“Malapit,” sagot ko. “At galit.”
Hindi nagtagal, narinig ko ang mga yabag.
Marami.
Mga sasakyan. Mga armas. Mga sigaw.
Ang amoy ng usok at gasolina ay pumasok sa hangin.
“Sa loob ka,” utos ni Elias.
Ngunit hindi ako gumalaw.
“Hindi na ako magtatago,” sabi ko. “Buong buhay ko na itong ginawa.”
Huminga siya nang malalim.
“Kung lalabas ka,” bulong niya, “hindi ka na magiging biktima. Magiging saksi ka.”
“Handa na ako,” sagot ko.
Ang gate ng kubo ay sinipa.
“Sebastian Montoya!” sigaw ng isang boses na kilala ko.
Ang boses ng aking ama.
“Lumabas ka!”
Lumapit si Elias sa akin at marahang hinawakan ang aking balikat.
“Manatili ka sa tabi ko,” bulong niya.
Lumabas kami.
“Lyra?” napabulalas si Don Gustavo. “Ano’ng ginagawa mo riyan? Bumalik ka dito!”
“Hindi na ako babalik,” sagot ko. “Hindi sa inyo.”
Natawa siya nang mapait.
“Pinili mo ang pulubi kaysa sa dugo mo?”
“Pinili ko ang dignidad,” sagot ko.
Humigpit ang kanyang kamao.
“Sebastian,” mariin niyang sabi, “ibigay mo sa akin ang anak ko, at makakalimutan ko ang lahat.”
“Hindi,” sagot ni Elias. “Ngayon mo babayaran ang lahat ng ginawa mo.”
Tumawa ang aking ama.
“Akala mo ba kaya mo akong sirain?”
Sa sandaling iyon, may narinig akong pag-click.
Isang baril.
At bago pa ako makapagsalita—
May putok.
Sumigaw ako.
Ngunit hindi ako ang tinamaan.
Naramdaman kong bumigat ang katawan ni Elias sa aking harapan.
“Elias!” sigaw ko.
Hinawakan ko ang kanyang dibdib.
Mainit.
Dugo.
“Hindi…” nanginginig kong bulong.
Lumuhod ang aking ama sa gulat.
“A-ako… hindi ko sinasadya…”
Hinila ko si Elias papalapit sa akin.
“Hindi pa tapos,” bulong niya. “Huwag kang matakot.”
At sa unang pagkakataon—
Nakita ko.
Hindi sa mata.
Kundi sa puso.
Ang mukha ng lalaking nagmahal sa akin.
At alam kong ang susunod na kabanata ay ang huli.
ANG LIWANAG NA HINDI NAKIKITA (WAKAS)
Nang gabing iyon, akala ko, tapos na ang lahat.
Akala ko, sa aking mga bisig mamamatay si Elias.
Akala ko, ang dilim na kinagisnan ko ay siya ring tatapos sa aking buhay.
Ngunit ang tadhana ay hindi ganoon kalupit.
Dinala namin siya sa ospital.
Hindi sa pinakamalapit.
Kundi sa pinakamahal.
Ang ospital na itinayo ng Montoya Group.
Ang ospital na, ayon sa bulong ni Elias noon, ay itinayo upang itubos ang mga kasalanan ng kanilang angkan.
Tatlong oras siyang inoperahan.
Tatlong oras akong nakaupo sa malamig na sahig.
At sa tatlong oras na iyon, unang beses akong nagdasal.
Hindi para sa aking mga mata.
Kundi para sa kanyang buhay.
Nang lumabas ang doktor, nanginginig ang kanyang tinig.
“Mrs. Montoya… ligtas na po siya.”
Napahagulgol ako.
Si Don Gustavo ay inaresto.
Ang baril.
Ang mga kasong pandarambong.
Ang pandaraya sa negosyo.
Ang paglabag sa karapatang pantao.
Lahat ay lumabas.
Ang pamilyang Dela Cerna, na minsang kinatatakutan ng buong lungsod, ay naging pangalan ng kahihiyan.
At ako—
Ako ang anak na itinapon.
Ngayon, ako ang saksi.
Lumipas ang mga buwan.
Si Elias ay gumaling.
At sa unang pagkakataon, hinayaan niyang hawakan ko ang kanyang mukha nang walang takot.
“Hindi mo ba gustong makita ako?” tanong niya.
Ngumiti ako.
“Matagal na kitang nakikita.”
Isang araw, dinala niya ako sa isang espesyalista.
“May bagong operasyon,” sabi ng doktor. “Hindi namin maipapangako, pero may pag-asa.”
Hinawakan ko ang kamay ni Elias.
“At kung hindi ako makakita?” tanong ko.
“Kung hindi,” sagot niya, “ikaw pa rin ang ilaw ko.”
Hindi ko alam kung kailan darating ang araw na makikita ko ang mundo.
Ngunit alam ko ito—
Ang liwanag ay hindi lamang para sa mga mata.
Ito ay para sa mga pusong marunong magmahal.
At ang pulubing pinakasalan ko…
Ay ang lalaking nagbalik sa akin ng aking sarili.
WAKAS.