Umugong ang malakas na tunog ng chainsaw. VROOOOM! VROOOOM!
Napapikit si Lolo Tasyo. Humigpit ang yakap niya sa puno. Ang magaspang na balat ng kahoy ay dumikit sa kanyang pisngi.
“Soleng… Soleng, patawarin mo ako… hindi ko yata sila mapipigilan,” bulong ng matanda sa puno.
Dahil sa tigas ng ulo ng matanda at sa takot ng mga trabahador na masaktan siya, ipinatigil muna ni Engr. Mark ang operasyon.
“Sige,” sabi ni Mark, habang nagpupunas ng pawis. “Palipasin natin ang hapon. Hayaan niyo siyang mapagod dyan. Pagdating ng gabi, kapag umuwi na siya para kumain o matulog, saka natin tirahin ‘yan. Putulin niyo agad bago pa siya makabalik.”
Lumipas ang mga oras. Unti-unting lumubog ang araw. Ang langit na kulay asul ay naging kahel, hanggang sa maging kulay ube at tuluyan nang balutin ng dilim ang paligid.
Dahil liblib ang lugar at wala pang street lights (dahil nga ginagawa pa lang ang kalsada), sobrang dilim sa area. Tanging ang ilaw lang ng mga heavy equipment at flashlight ng mga engineer ang nagsisilbing liwanag.
Nandoon pa rin si Lolo Tasyo. Hindi siya umalis. Hindi siya kumain. Nakaupo siya sa ugat ng “patay” na puno, tila isang gwardya sibil na nagbabantay ng kuta.
“Sir Mark, alas-siete na,” sabi ng foreman. “Madilim na. Ituloy na ba natin? Tutal nandyan pa rin ang matanda, pilitin na nating paalisin.”
Tumango si Mark. Kinuha niya ang megaphone. “Lolo Tasyo! Huling pakiusap! Aalis na kayo o ipapabuhat na namin kayo! Puputulin na namin ang puno!”
Hindi sumagot si Tasyo. Sa halip, tumingala siya sa mga tuyot na sanga ng puno.
“Mahal… nandito na sila,” bulong ni Tasyo. “Takot ka sa dilim, di ba? Huwag kang mag-alala. Hindi ko hahayaang maging madilim ang gabi mo.”
Biglang humihip ang malamig na hangin.
Sa gitna ng katahimikan, may isang maliit na liwanag ang kumislap sa pinakamababang sanga ng puno.
Kurap.
Napahinto si Engr. Mark. “Ano ‘yun? May spark ba ang kable dyan?”
“Wala po Sir, wala namang kuryente dyan,” sagot ng foreman.
Kurap. Kurap.
May sumunod na isa pa. Tapos lima. Tapos sampu.
Ang mga “tuyot” na sanga ay biglang nagkaroon ng pulso. Ang akala nilang patay na kahoy ay unti-unting nabuhay.
Sa loob ng ilang segundo, ang buong puno ay nagliwanag. Hindi ito kuryente. Hindi ito apoy.
Ito ay libo-libong Alitaptap (Fireflies).
Sabay-sabay silang nag-ilaw, parang mga Christmas lights na may sariling buhay. Ang puno na kanina ay mukhang nakakatakot na kalansay, ngayon ay naging isang napakagandang Gintong Parol sa gitna ng kadiliman. Ang liwanag ay sobrang tingkad na naaninag nito ang mukha ni Lolo Tasyo na nakangiti habang lumuluha.
Nabitawan ng operator ang chainsaw.
Nalaglag ang panga ni Engr. Mark.
Ang mga trabahador na kanina ay nagtatawanan ay napaluhod sa lupa, hindi makapaniwala sa nakikita nila. Para silang nasa loob ng isang pantasya.
“Anong… anong klaseng puno ‘yan?” bulong ni Mark, nanginginig ang boses.
Dahan-dahang tumayo si Lolo Tasyo. Hinaplos niya ang puno. Ang mga alitaptap ay lumilipad sa paligid niya pero hindi siya iniiwan, para bang kilalang-kilala siya ng mga ito.
“Hindi ito patay, Engineer,” sabi ni Lolo Tasyo. Ang boses niya ay malinaw at puno ng emosyon. “Natutulog lang siya kapag umaga. Pero kapag gabi… dito siya nabubuhay.”
Lumapit si Mark, parang hine-hele ng liwanag. “Bakit? Paano?”
“Ang asawa ko… si Soleng,” kwento ni Lolo Tasyo. “Namatay siya limang taon na ang nakalilipas. Noong nabubuhay pa siya, may phobia siya sa dilim. Sobra siyang natatakot kapag walang ilaw. Sabi niya, pakiramdam niya ay nilalamon siya ng kawalan.”
Tumingin si Tasyo sa kumukutitap na puno.
“Bago siya mamatay, nangako ako sa kanya. Sabi ko, ‘Mahal, kahit wala na ako sa tabi mo, hinding-hindi ka maiiwan sa dilim.’ Dito ko isinabog ang abo niya, sa paanan ng punong ito. At simula noon, inalagaan ko ang paligid. Hindi ako gumagamit ng pestisidyo. Nagtatanim ako ng mga halaman na gusto ng mga alitaptap. Pinanatili kong malinis ang tubig sa sapa sa likod.”
Humarap ang matanda sa mga engineer.
“Ang punong ito ang nagsisilbing bahay nila. At sila… sila ang tumutupad sa pangako ko kay Soleng. Gabi-gabi, tuwing didilim, lumalabas sila para bigyan ng liwanag ang puntod ng asawa ko. Para hindi siya matakot.”
Tumulo ang luha sa pisngi ni Lolo Tasyo.
“Kaya kung puputulin niyo ito… para niyo na ring pinatay ang kaisa-isang ilaw ng asawa ko sa kabilang buhay. Para niyo na rin akong pinatay.”
Tumahimik ang buong construction site. Ang tanging naririnig lang ay ang huni ng mga kuliglig at ang malakas na tibok ng puso ng bawat isa.
Si Engr. Mark, na kilala sa pagiging istrikto at deadma sa emosyon, ay napayuko. Nakita niya ang sarili niyang mga plano. Ang blueprint. Ang mga guhit na puro sukat, puro semento, puro pera. Walang puwang para sa puso.
Nakita niya ang puno sa harap niya—isang milagro ng kalikasan na nabuo dahil sa wagas na pag-ibig ng isang tao.
Dahan-dahang tinupi ni Mark ang plano.
“Pack up,” utos ni Mark sa mahinang boses.
“Sir?” tanong ng foreman. “Paano po ang deadline? Ang widening?”
“Sabi ko pack up!” sigaw ni Mark, pero basag ang boses niya. “Hindi natin puputulin ‘yan. Magreresign ako kung kailangan, pero hindi ko kayang sirain ang ganito kagandang bagay.”
Lumapit si Mark kay Lolo Tasyo. Hinawakan niya ang kamay ng matanda.
“Tay… pasensya na po,” sabi ng engineer. “Masyado kaming nabulag sa trabaho. Nakalimutan namin na may mga bagay na hindi kayang bayaran ng semento at aspalto.”
Sa sumunod na linggo, binago ang disenyo ng kalsada.
Sa halip na diretso, nagkaroon ng curve o kurba ang daan. Iniwasan nila ang puno. Naglagay sila ng concrete barrier sa paligid nito para protektahan, at nilagyan ng signage:
“Heritage Tree: Please Keep Distance. Home of the Fireflies.”
Hindi pinutol ang puno. Naging landmark ito ng barangay. Tuwing gabi, humihinto ang mga motorista hindi dahil sa trapik, kundi para panoorin ang libo-libong alitaptap na sumasayaw sa dilim.
At sa ilalim ng puno, gabi-gabi pa ring nakaupo si Lolo Tasyo, nakangiti, kausap ang liwanag, habang ang mga inhinyero at trabahador na dating kaaway niya ay nag-iiwan na rin minsan ng bulaklak at nagbibigay-pugay sa liwanag ng pag-ibig na hindi kayang patayin ng kahit anong chainsaw.